تفاوت زن و مرد تکوینی است نه اجتماعی

خانه‌داری، فراتر از حقوق و قانون

به گزارش  پیک هشترود به نقل از روزنامه صبح نو ، وی با اشاره به آیه ۲۱ سوره روم که می‌فرماید «وَمِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُم مِّنْ أَنفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُم مَوَدَّهً وَرَحْمَهً؛ إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیَاتٍ لِّقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ» اظهار کرد: در متون دینی ما خانواده مقدس بوده و قدسی بودن آن بر اساس این آیه الهی است؛ اگر نگاه ما به ازدواج و خانواده به عنوان نهادی مقدس باشد، نتیجه آن اولویت‌بخشی به نهاد خانواده است. جامعه ما اصلاح نمی‌شود مگر زمانی که زنان و مردان ما به محبت‌ورزی نسبت به یکدیگر توجه داشته باشند. الگوی ما در همه زمینه‌ها باید حضرت فاطمه؟سل؟ و حضرت علی؟ع؟باشد؛ یکی از جنبه‌های آن مناسبات خانوادگی است و با بهره‌گیری از این الگوها می‌توان با محبت کردن به فرزند و همسر یک امر دینی را انجام داد؛ در این صورت آمار طلاق، دختران فراری، طلاق‌های عاطفی و خیانت به میزان قابل‌توجهی کاهش می‌یابد.
فرهمندپور با تأکید بر اینکه خانه‌داری تکلیف زنانه به لحاظ فقهی و حقوقی نیست، گفت: با این وجود اگر زنان به خانه‌داری نگاه فی سبیل‌الله داشته باشند، احساس خستگی و بیزاری پیدا نمی‌کنند؛ از سوی دیگر مردی که برای گسترش معاش خانواده کار می‌کند، برایش اجر جهاد دارد.
وی به رفتارهای نادرست برخی زنان متدین در مواجهه با همسران خود اشاره کرد و گفت: بی‌توجهی نسبت به تلاش و کوشش دوجانبه همسران از طرف یکدیگر سبب مشکلات فراوانی در خانواده می‌شود که اگر این تلاش‌ها دیده و از سوی همسران قدردانی شود در این حالت تاب‌آوری افراد افزایش می‌یابد.
وی آثار تکلیفی و وضعی تغییر نگاه نسبت به وظایف همسری را برشمرد و بیان کرد: اثر تکلیفی اثر دنیایی و آخرتی است و اثر وضعی، اثری است که ناخودآگاه روی زندگی ما اثر می‌گذارد؛ در اثر وضعی زندگی همراه با برکت و تحول می‌شود؛ از طرفی زندگی مشترک باخت ندارد؛ تلاش برای همسر خوبی بودن نیازمند تغییر نگاه است، یعنی نیاز است که نسبت به خانواده و مسأله ازدواج نگاهی مقدس داشته باشیم.
فرهمندپور با مقایسه تربیت در دوران گذشته و معاصر گفت: در گذشت زمان و به مرور، آموزش‌های رسمی جایگزین آموزش‌های غیررسمی شد؛ افراد بیشتر زمان خود را در مدرسه حضور دارند و سپس به خوابگاه دانشجویی می‌روند، در حالی که در گذشته افراد زندگی کردن را از پدر و مادر یاد می‌گرفتند.
وی با طرح این پرسش که آیا حتی در مقطع دکترای رشته‌های مختلف می‌توان افرادی را برای زندگی تربیت کرد، گفت: پاسخ به این پرسش منفی است و به همین دلیل آمار طلاق افزایش می‌یابد چراکه همسر و پدر و مادر خوب بودن به آموزش نیاز دارد و باید افراد به‌دنبال یادگرفتن مهارت‌های زندگی باشند تا دریابند که در برابر اشکال مختلف رفتارهای نادرست، چطور باید رفتار کنند. فرزندپروری مهارت می‌خواهد و پدر و مادرها بلد نیستند که با نوجوان و جوان همنوایی کنند. در گذشته متدین شدن فرزندان آسان‌تر از شرایط فعلی بود؛ این موضوعات آموختنی است.

اسلام به خانواده هویت اخلاقی و حقوقی می‌دهد
وی نگرش‌های چندگانه در کارآمدی نهاد خانواده را تبیین کرد و گفت: باید مدیریت دوگانه اخلاقی و حقوقی را نسبت به خانواده لحاظ کرد چراکه وقتی خانواده را فقط امری اخلاقی بدانیم که فاقد هویت حقوقی است، ره به جایی نمی‌بریم؛ نمی‌توانیم همه مسائل را از دریچه اخلاق و عشق ملاحظه کنیم. اسلام به خانواده هویت اخلاقی و حقوقی می‌دهد و به همین دلیل حق زن و مرد و تکلیف مرد و زن معنا پیدا می‌کند.
این استاد دانشگاه تهران با اشاره به این مطلب که خانواده فقط با خلاقی رفتار کردن دچار خسارت خواهد شد، بیان کرد: خانواده هویت دوگانه اخلاقی و حقوقی دارد و این امر نشان‌دهنده آرمان‌گرایی در اسلام است؛ «لِّتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُم مَوَدَّهً وَرَحْمَه» اوج آرمان‌گرایی اسلام درباره خانواده است. این آیه از انس و مودت و آرامش یاد می‌کند و در جای دیگر از مقررات و نظامات حقوقی حاکم بر خانواده صحبت می‌کند. آرمان‌گرایی و واقعیت‌بینی باید با هم توأم باشد؛ آمیختگی عمیقی بین هویت اخلاقی و حقوقی وجود دارد.
وی ادامه داد: هر یک از این دو جنبه اخلاقی و حقوقی هویت خانواده، زمینه‌ها، اقتضائات و لوازم متفاوت دارد؛ وقتی نگاه اخلاقی است، آموزش، تربیت، تعلیم و فرهنگ‌سازی نیاز دارد. قرآن مبنای خانواده را مودت و رحمت بیان می‌کند؛ حقوق در پشت در محیط خانوادگی است و در درون نهاد خانواده فقط رحمت و مودت باید جریان داشته باشد؛ رحمت احساس مهر و محبت و امری درونی است اما مودت ناظر به رفتار است. مودت ابراز رفتار محبت‌آمیز است. دوستی در رفتار ظاهر می‌شود؛ خداوند در قرآن می‌گوید باید بین زن و شوهر محبت و مودت باشد تا ابراز رفتار محبت‌آمیز باشد.

اصلاح از مردها شروع می‌شود
وی در بخش دیگری از سخنان خود درباره هندسه فهم قرآنی اظهار کرد: بحثی در فهم قرآن داریم که آمیزه و هندسه قرآنی است؛ خداوند در آیه ۳۰ سوره نور می‌فرماید: «قُل ِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّواْ مِنْ أَبْصَارِهِم»؛ از هندسه قرآن معلوم می‌شود که باید اصلاح ظاهر روابط مرد و زن در جامعه را از مردها شروع کرد اما در حال حاضر صفر تا صد ارشاد و پیگیری روی خانم‌ها صورت می‌گیرد. قرآن می‌گوید اول به مردان بگو که نگاه نکنید و باید از پاک کردن چشم مردان شروع کنید. نگاه تقاضاست؛ اگر تقاضا نباشد، عرضه اتفاق نمی‌افتد.
فرهمندپور ادامه داد: در هندسه قرآنی گفته می‌شود: «وَ جَعَلَ بَیْنَکُم مَوَدَّهً وَ رَحْمَه» براساس آن معلوم می‌شود که در ابتدا باید رفتار محبت‌آمیز باشد. اگر محبت قلبی نباشد منجر به تولید محبت نمی‌شود؛ این امر در علم روان‌شناسی ثابت شده است. ابراز محبت احساس محبت ایجاد می‌کند؛ رفتار منجر به شکفتن احساس می‌شود. از این آیه می‌فهمیم که حتی اگر زن و شوهر یکدیگر را دوست ندارند، می‌توانند به دروغ ابراز به دوست داشتن کنند چراکه رفتار محبت‌آمیز در خانواده اثرات بسیاری دارد. قرآن در زمینه مهرورزی بسیار توصیه می‌کند اما در حال حاضر جامعه ما تبدیل به فضایی شده که حتی وقتی که عشق و محبت وجود دارد، ابراز نمی‌شود؛ این امر نگران‌کننده است که حتی مادرها بلد نیستند به فرزندان خود مهرورزی کنند؛ این فاجعه است. می‌توان گفت که یکی از دلایل نگاه نوجوان‌ها به جنس مخالف در جامعه این است که از جنس مخالف درون‌خانوادگی به اندازه کافی توجه دریافت نمی‌کنند.
وی افزود: وقتی مادری بلد نیست به پسر و دختر نوجوان خود محبت کند در واقع این واکنش‌های ناهنجار افزایش می‌یابد. هویت اخلاقی خانواده در اثر آموزش، تعلیم، تبلیغ، ترویج و فرهنگ‌سازی سامان می‌یابد اما وقتی می‌خواهیم به هویت حقوقی در خانواده نگاه کنیم راه آن مطالعه، آسیب‌شناسی، قانون‌گذاری، مداخله قضایی و پیگیری است.
فرهمندپور با تأکید بر ضرورت توجه به دوگانه تشابه و تفاوت زن و مرد، گفت: میان زن و مرد در برخی مسائل تشابه و در برخی دیگر تفاوت وجود دارد؛ این تشابه و تفاوت برخی مواقع جنبه تکوینی و ریشه در خلقت متفاوت و متشابه زن و مرد دارد؛ در برخی مواقع در تمایز و تفاوت‌های تشریعی منجر به حقوق و تکالیف متقابل می‌شود؛ این امر یک اصل در امور دینی است.

تفاوت نگرش اسلام و فمینیسم نسبت به زن
این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود درباره تفاوت‌های مبنایی بین ما و فمینیست‌ها گفت: فمینیست‌ها می‌گویند ما یک جنس و یک جنسیت داریم؛ جنس جنبه‌های فیزیولوژیک است و فیزیولوژی زن و مرد با یکدیگر متفاوت است اما جنسیت مربوط به اخلاق زنانه، نقش زنانه، تکلیف زنانه، روان‌شناسی زنان و مردان و نقش مردانه می‌شود. آن‌ها می‌گویند ما تفاوت زن و مرد را در جنس یعنی فیزیولوژی قبول داریم اما تفاوت جنسیتی برساخت اجتماعی است، پس چیزی تحت عنوان نقش‌های مردانه و زنانه بی‌معنی است. در آمریکا بسیاری از مهدکودک‌ها مربی مرد دارند چراکه می‌گویند این چیزها برساخت اجتماعی است و این نادرست است؛ اما ما معتقدیم خداوند نظام تشریع خود را بر اساس نظام تکوین قرار داده است؛ اگر فیزیولوژی زنانه باروری باشد، بنابراین نگهداری از فرزندان نیز بر عهده زن است. اگر خانم‌ها از مادرشدن لذت نبرند، کار خیلی دشوار می‌شود. در مقابل مردها بدن قوی‌تری دارند و به همین دلیل آن‌ها مسوول حفظ امنیت خانواده و جامعه هستند. ما پذیرفته‌ایم که مردان از زنان شجاع‌تر هستند در حالی که در روایات است که شجاعت از زنان به فرزندان منتقل می‌شود و اگر مرد شجاع می‌خواهید باید مادر شجاع داشته باشید؛ اگر می‌گویند زنان ترسوتر از مردان هستند، این امر دینی نیست و برساخت اجتماعی است و لزوماً هرچه عرف می‌گوید حرف دین نیست.
وی ادامه داد: بخش عمده تکالیف زن و مرد با یکدیگر مشابه است؛ زن و مرد تفاوت‌های تکوینی و بنابراین تفاوت‌های تشریعی دارند. ویژگی مهم درباره زنان این است که آن‌ها می‌توانند نقش‌های متنوع‌تری ایفا کنند و مردان این توانایی را ندارند. آنان می‌توانند نقش اجتماعی، خانوادگی و علمی داشته باشد اما باید این زنان اولویت‌بندی را یاد بگیرند.
این استاد دانشگاه با طرح این پرسش که آیا نقش‌های اجتماعی اولویت زن مسلمان است؟ گفت: اینکه گفته می‌شود اولویت نقش‌های خانوادگی است، نادرست است؛ ایفای نقش‌های اجتماعی و خانوادگی در یک مسیر اولویت دارند، ولی اولویت‌های اول و دوم و سوم وجود دارد و گاهی اولویت‌ها جابه‌جا می‌شوند.
وی ضمن انتقاد نسبت به این موضوع که در برخی مواقع دیده می‌شود دختران و زنان متدین با توجیه اینکه فکر می‌کنند وظیفه اصلی زن بچه‌داری است، تحصیل و فعالیت‌های اجتماعی را کنار می‌گذارند، خاطرنشان کرد: این‌ها هر دو اولویت دارند؛ زنان باید تلاش کنند که بین اولویت‌ها مدیریت و برنامه‌ریزی کنند چراکه نقش اجتماعی زنان فقط پول‌سازی و اشتغال نیست؛ نمی‌توان گفت نقش اجتماعی، اولویت زن مسلمان نیست و نقش اجتماعی و خانوادگی اولویت است؛ این بستگی به موقعیت دارد.