آثار منفی تنبیه جسمی در تربیت کودکان

به گزارش پیک هشترود به نقل از جام نیوز، کودک باید بیاموزد که در محیط خانه و اجتماع، قوانین و مقرراتی وجود دارد که داشتن تعهد و التزام به آنها ضروری و چنان چه برخلاف شرع یا قانون جامعه رفتار شود، تنبیه و توبیخ در انتظار است.

تنبیه به دو گونه است: جسمی و روحی
اسلام با عنایت به آثار منفی تنبیه جسمی، آن را حکیمانه و کارآمد نمی‌داند. از این رو شرع مقدّس برای برخی از موارد تنبیه جسمی، دیه در نظر گرفته است.
برخی از آثار منفی تنبیه جسمی عبارتند از:
۱- تحقیر شخصیت.
۲- ایجاد روحیه تسلیم پذیری (توسری خوری).
۳- ایجاد کینه در برابر فرد تنبیه کننده.
۴- ترس و اضطراب.
۵- از بین رفتن اعتماد به نفس.
۶- ایجاد روحیه زورگویی و یاغی گری.
۷- مهارت در انجام جرم (یعنی : والدین با تنبیه بدنی به کودک می‌آموزند که در ارتکاب عمل خلاف، دقّت بیش تری داشته باشد تا تنبیه نشود).
۸- بی اعتمادی به والدین.
۹- عدم امنیت.
۱۰- دروغ گویی.
۱۱- پنهانی ودرونی شدن رفتار.
بنابراین باید از تنبیه به حدّ ضرورت و بعد از طیّ مراحل سازنده دیگر استفاده کرد.
برای تنبیه سازنده و کارآمد، شرایط و ویژگی‌هایی گفته شده است که به مهم ترین آنها اشاره می‌کنیم:
– تنبیه باید با نوع خطا و شدت آن متناسب باشد.
– هدف از تنبیه، نباید فرو نشاندن خشم و عقده گشایی والدین باشد؛ بلکه باید برای اصلاح رفتار کودک صورت گیرد.
– علت تنبیه باید برای کودک مشخص باشد؛ یعنی متوجه شود که آیا اصل کار او اشتباه بوده و یا به دلیل دیگری تنبیه شده است؟
– کودک نباید احساس کند که چون خطایش به شما ضرر رسانده، او را تنبیه می‌کنید.
– در تنبیه و توبیخ، بایست فعل و رفتار او مورد نظر قرار گیرد، نه خودِ او.
– در تنبیه، باید عمدی یا غیر عمدی بودن خطای کودک مدّ نظر باشد.
– تنبیه نباید همراه با رسوایی خطاکار باشد و در مقابل دیگران انجام شود.
– تنبیه باید بی درنگ و پس از انجام خطا صورت گیرد.
– باید مطالب را بدون خشم به کودک فهماند و نتایج نامطلوب عمل بد را برایش توضیح داد.
برای تنبیه غیر جسمی، شیوه های مختلفی توصیه شده است که به ذکر چند مورد آن اکتفا می‌کنیم:

۱- محرومیّت موقّت (یعنی: به ازای هر سال سنّ، یک دقیقه محرومیّت از امکاناتی چون تلویزیون، اسباب بازی و….).
۲- محرومیّت متناسب با خطای کودک.
۳- قهر (البته نباید طولانی باشد). ۱
۴- تحریک عواطف و احساسات.
۵- بده و بستان (رفع نیاز کودک را مشروط به ترک عمل زشت و خطایش کنیم).
۶- تهدید منطقی.
۷- پاداش به نیکوکار (یعنی: برای تنبیه او، به فردی که کار نیکی کرده است، پاداش دهید و او را از آن پاداش محروم کنید).۲

پی نوشت ها:

[۱] – شخصی می گوید: از دست پسرم به نزد موسی بن جعفر (ع) شکایت کردم، فرمود: «به او کتک نزن، اما از او دوری کن، ولی دوری و قهر تو طول- سه روز- نکشد»؛ بحارالانوار، ج ۱۰۱، ص ۹۹٫

[۲] – امام علی (ع) می فرماید: «ازجرالمسیء بثواب المحسن؛ بد کار را با پاداش دادن به نیکوکار، تنبیه کن»؛ نهج البلاغه، حکمت ۱۷۷٫

منبع: آداب و آفات تربیت کودک و نوجوان، شاهرخی، قطبی، سیدمیرزایی