طلای کثیف در پاکت های سیاه

به گزارش پیک هشترود به نقل از آرمان، آنچه از آن به عنوان طلای کثیف نام می‌برند، در واقع بزرگ‌ترین معضل زیست بوم جهانی است؛ زباله‌! موادی زائد، متعفن و در مواردی بسیار خطرناک و مانا. امروزه به طور میانگین در سطح جهان، روزانه بیش‌ از ۵/۳ میلیون‌ تن‌ انواع زباله تولید می‌شود. در این میان بیشترین و خطرناک ترین پسماندها را مواد پلاستیکی و انواع آشغال های صنعتی شامل می شوند که تنها توسط انسان‌ها تولید شده و به طرز دهشتناکی هم در طبیعت ماندگاری دارند. عمر طولانی و آفت زیان بار این نوع از پسماندهای انسانی، نه تنها به محیط زیست و زیست بوم گیاهی و جانوری صدمات جبران ناپذیری وارد می آورد، بلکه جمع‌آوری و امحای آن هم به طور روزانه هزینه‌های سرسام آوری را باعث می شود.

تولید زباله اساسا فرایندی گریزناپذیر است، اما در این روند می شود با تمهیداتی هر چند ساده، از حجم گسترده و فزاینده آن کاست. هر چند نوع و میزان تولید زباله در جوامع کمتر توسعه یافته با جوامع پیشرفته متفاوت است، اما تفاوت در اینجاست که در کشورهای توسعه یافته قریب به ۸۰درصد از انواع پسماندها بازیافت می شود و از این طریق آسیب کمتری به زیست بوم و محیط زیست طبیعی وارد می آید. این در حالی است که بازیافت زباله در کشوری چون ایران، تنها بالغ بر هشت درصد است و در نتیجه قریب به ۹۰درصد پسماندهای شهری، صنعتی، بیمارستانی و کشاورزی در کشور با روش هایی نامناسب و از جمله دفن و یا سوزاندن امحا می شوند؛ اتفاقی که علاوه بر آسیب های زیست محیطی، بسیار خطرناک و هزینه بر هم هست.

ز‌باله‌های گران

۸۰میلیون ایرانی به طور متوسط هر روز بالغ بر ۵۰هزار تن زباله تولید می کنند. در این میان، یاسوج با تولید روزانه ۱۲۵۰ گرم زباله به ازای هر نفر و کرمانشاه با تولید روزانه ۷۰۰گرم زباله به ازای هر نفر از جمعیت در رتبه های اول و دوم کشوری در این زمینه قرار دارند. همچنین تهرانی ها به طور متوسط روزانه بالغ بر هفت هزار تن زباله تولید می کنند که با احتساب جمعیت ۱۰میلیونی این شهر، سرانه هر تهرانی بالغ بر ۷۰۰گرم در روز می شود. حسین جعفری، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران اواخر سال گذشته گفت:«این حجم از پسماند از نظر مقیاسی معادل سه زمین فوتبال استادیوم آزادی به ارتفاع هر کدام نیم متر خواهد شد.» بنا بر اعلام این سازمان، قریب به سه هزار ماشین جمع‌آوری زباله در سطح تهران و هر کدام سه نوبت در شبانه‌روز اقدام به جمع‌آوری زباله می کنند. بنا بر گفته جعفری، جمع‌آوری زباله های تهران به طور روزانه بالغ بر یک میلیارد و ۵۰۰هزار تومان هزینه در بر دارد که طی یک سال به بیش از ۵۴۷میلیارد تومان بالغ می شود. به عبارت دیگر، هزینه امحای زباله هر فرد از جمعیت ۱۳میلیون تهرانی در یک سال بالغ بر ۴۲هزار تومان می شود. بر این اساس، دفع و امحای زباله در کل کشور هر ساله عددی بالغ بر ۳هزار و ۳۶۰میلیارد تومان هزینه ایجاد می کند. این در حالی است که پسماندهای متعفن در کشورهای توسعه یافته خود منبعی از درآمدهای پایدار محسوب می‌شوند؛ اما به نظر می رسد سهم ایران از طلای کثیف، زیان‌های مالی و زیست محیطی است؛ آسیب‌هایی که خود نیز هزینه‌های مجدد و مضاعفی را ایجاد می کنند.

مافیای زباله

در حالی که جمع آوری و امحای زباله روزانه هزینه‌های هنگفتی را به مدیریت شهری در سطح کشور تحمیل می کند، عمده سود از «زباله گردی» را مافیایی غریب به جیب می زنند که خود در سایه است و دستان زباله گردانی اغلب کودک، سودهای سرشاری را نصیب آنها می کند. اواخر سال گذشته بود که رئیس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای شهر تهران عنوان کرد:« فقط ۱۰۰میلیارد تومان بابت بازیافت زباله از پیمانکاران نصیب شهرداری شده است.» رحمت‌ا… حافظی در حالی این مطلب را گفته که اعتقاد دارد، بیشترین سود از محل زباله ها و پسماندها را مافیای زباله‌گرد حاصل می کند. این عضو شورای شهر پیشتر گفته بود که درآمد سالانه تنها یک نفر از مافیای زباله در یک سال چند برابر این مقدار می شود. چنانچه ظرفیت‌ها در حوزه بازیافت و یا تفکیک زباله ها در مدیریت شهرهای کشور عملیاتی شود، هر ساله می توان از محل انواع زباله‌های شهری که شامل پسماندهای خانگی، ساختمانی و تجاری می شود، مبالغ بسیاری کسب کرد. بنا بر اعلام کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای شهر تهران، از ۱۰۰میلیارد تومانی که در این بخش ها از سوی این کمیسیون برای سال ۹۴در نظر گرفته شده بود، تنها ۳۲میلیارد تومان وصول شده است؛ این در حالی است که مشخص نیست از حدود ۱۴۵میلیارد تومانی که در این بخش ها برای امسال از سوی این کمیسیون درخواست شده است، چه مبلغ تا پایان سال ۹۵وصول شود.

تولید برق از زباله

بعد از آنکه در سال ۹۲تولید برق از زباله های سوزانده شده در کوره های زباله سوز در تهران آغاز شد، حالا سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران استفاده از شیوه‌های نوین بازیافت پسماندهای شهری را آغاز کرده است. به گفته حسین جعفری، در سال گذشته بخش بزرگی از زباله های دریافت شده در مجتمع آراد کوه به «کودهای کمپوست» تبدیل شده است و مابقی آن که مواد برگشتی تحت عنوان « ریجکت» هستند در «نیروگاه پسماندسوز» تبدیل به برق شده اند. با اینکه تلاش‌هایی برای بازیافت زباله ها شهری در دستور کار شهرداری ها قرار گرفته است، اما همچنان شیوه مرسوم در خصوص مدیریت پسماندها و زباله ها، یا دفن آن است و یا سوزاندن آن. در این میان، برخی از واحدهای تاسیس شده به منظور بازیافت زباله های پلاستیکی نیز در سال های گذشته تاسیس شده اند که بنا بر گزارش سال ۲۰۱۴گاردین، از چرخه عمل خارج شده اند. این روزنامه در گزارش خود نوشت:« بنا بر برآورد کارشناسان، تاسیس هر واحد بازیافت PET (بازیافت بطری های پلاستیکی) در ایران حدود ۳تا ۱۵میلیارد تومان هزینه در بر دارد؛ با این وجود حدود ۷۰درصد از این واحدها طی شش سال گذشته یا تعطیل شده اند و یا به دست مافیای زباله در ایران افتاده‌اند.» به این ترتیب، لازم است ضمن تغییر رویکرد در موضوع مدیریت پسماندها و زباله ها، فکری هم به حال این نوع از تاسیسات معطل مانده بشود.

طلای کثیف را دریابید

هنگامی که در ابتدای امسال، گروهی از فعالان «طلای کثیف» هندی و چینی به ایران سفر کردند، تنوع و قابلیت زباله های ایرانی چنان برایشان جذاب بود که خواهان خرید آن شدند. پیش از این نیز، مافیای زباله ایران، در صنعت PET قاچاق گسترده ای را به سوی چین سامان داده بودند. گاردین در گزارش سال ۲۰۱۴خود نوشت:« مافیای زباله در ایران بطری های پلاستیکی استفاده شده را به صورت تکه های کوچک می برند و با کشتی به چین می فرستند. در چین PET به فیبرهایی تبدیل می شود که در تولید کامپیوتر کاربرد دارد.» بعد از این بود که نمایندگان مجلس دهم به فکر احیای صنعت طلای کثیف در کشور افتادند. ۲۶تیر امسال سخنگوی کمیسیون عمران اعلام کرد:« مجلس در برنامه ششم توسعه و بودجه ۹۶زیرساخت‌های قانونی، اجرایی و مالی شکل‌گیری صنعت طلای کثیف را احیا می‌کند.» این در حالی است که تنها استفاده بازیافتی از زباله در ایران منحصر به تولید کود می شود که آن هم به دلیل وجود خرده شیشه در آن، مورد استقبال کشاورزان قرار نگرفته است. اما حالا صدیف بدری می گوید:« اگر بخش خصوصی فعال در حوزه بازیافت زباله مشوق‌های قانونی و مالی لازم را داشته باشد، صنعت طلای کثیف در ایران نیز با استقبال سرمایه‌گذاران روبه‌رو خواهد شد.»