پاسخ به سوالات منکر خدا

به گزارش پیک هشترود به نقل از جام نیوز، یکى از منکران خدا که سؤ الات پیچده اى درباره خداشناسى در ذهن خود انباشته بود، به حضور امام صادق (ع )آمد و سؤ الات خود را مطرح کرد، و امام به ترتیب زیر به یکایک آنها پاسخ داد:
منکر خدا: خدا چیست؟
امام: او چیزى بر خلاف همه چیز است، که گفتارم به یک “معنائى”، بر مى گردد، او چیزى است به حقیقت معنى چیز، نه جسم است و نه شکل ، نه دیده مى شود و نه لمس مى گردد، و با هیچیک از حسهاى پنجگانه (بینایى ، شنوایى ، چشایى ، بویایى ، و بساوایى ) درک نمیگردد، خاطره ها به او نمى رسند، گذشت روزگار، موجب کاهش و دگرگونى او نخواهد شد.
منکر خدا: تو مى گوئى خدا شنوا و بینا است؟
امام: آرى شنوا است ولى بدون عضو گوش، و بینا است بدون وسیله چشم ، بلکه به ذات خود شنوا و بیناست، البته منظورم این نیست که او چیزى است، و ذات او چیز دیگر، بلکه براى فهماندن تو این گونه سخن گفتم، حقیقت این است که او با تمام ذاتش مى شنود، اما معنى کلمه “تمام” این نیست که او جزء دارد، بلکه مى خواهم مقصودم را به تو بفهمانم ، برگشت سخنم این است که : او شنوا، بینا و دانا است بى آنکه صفاتش ‍ جداى از ذاتش باشد.

 
منکر خدا: پس خدا چیست؟
امام :او “رب” (پروردگار)، معبود و “الله” است، اینکه مى گویم الله و رب است منظورم اثبات لفظ الف ، لام ، هاء، راء، و باء، نیست ، بلکه منظور آن حقیقت و معنایى است که آفریننده همه چیز است، و نامهایى مانند: الله، رحمان، رحیم، عزیز، و… اشاره به همان حقیقت است، و او است پرستیده شده بزرگ و عظیم.
منکر خدا: هر چیزى که در خاطر انسان بگذرد، او مخلوق (ذهن) است ، نه خالق.
امام: اگر سخن تو درست باشد، لازمه اش این است که وظیفه خداشناسى از ما ساقط شود، زیرا ما فقط به شناختن آنچه که در ذهن مى گذرد مکلف مى باشیم، آنچه که ما درباره خدا مى گوئیم این است که : «هر چیزى که به وسیله حواس ، قابل حس باشد و در محدوده احساس ما در آید مخلوق است (ولى حقیقت خدا قابل درک با حواس نیست ، پس او خالق است).
ذات پاک خدا داراى دو جهت نیست : ۱- نیستى ۲- شباهت به اشیاء، که شباهت از ویژگیهاى مخلوق است که اجزایش بهم پیوسته بوده، و هماهنگى آشکار دارد، بنابراین چاره اى نیست جز اینکه بگوئیم آنهمه پدیده ها و آفریده شده ها، داراى پدید آورنده و آفریدگار است ، که آن آفریدگار، غیر از آفریده ها است و شباهت به آنها ندارد، و گرنه مانند آنها داراى صفات آنها مى گردد مانند: پیوستگى، هماهنگى، تغییر، نبود نیرومندى به ناتوانى و حالات دیگر که نیازى به شرح آنها نیست.
منکر خدا: آیا خدا داراى ذات و خودى است؟
امام : آرى ، جز با ذات و خودى ، چیزى ثابت نگردد.
منکر خدا: آیا خدا چگونگى دارد؟
امام : نه ، زیرا کیفیت و چگونگى جهت چیزى است (مثل سفیدى براى کاغذ) و او جهت ندارد، ولى باید در خداشناسى از دو چیزى دورى کنیم:
۱- تعطیل و نیستى خدا.
۲- تشبیه خدا به چیزى ، زیرا کسى که ذات خدا را نفى کند، او را انکار نموده ، ربوبیت او را رد کرده ، و او را ابطال نموده است ، و اگر کسى او را به چیزى تشبیه کند، او را موصوف به صفات ساخته شده که سزاواز مقام ربوبیت نیست کرده است، بنابراین ، کیفیت به این معنى براى او درست نیست، اما توصیف او به کیفیت به این معنى که او را از دو جهت “تعطیل” (نیستى) و”تشبیه” بیرون آورد، براى خدا ثابت است.

 
منکر خدا: آیا خدا، خودش متحمل رنج و زحمت کارها مى گردد؟

امام : او برتر از چنین نسبتى است ، تحمل رنج ، از صفات مخلوق است که انجام کارها براى او بدون رنج میسر نیست ، ولى ذات پاک خدا بالاتر از این تصورات است، اراده و خواستش ، نافذ است، و آنچه بخواهد انجام خواهد شد. ( اصول کافی باب حدوث العالم، حدیث ۶، ص ۸۳،۸۴، ج ۱)