چرا خانه خدا به شکل چهار گوشه (مربع ) ساخته شده است؟

به گزارش پیک هشترود به نقل از بانک سوال،«(مسجد الحرام) بنائى است بصورت ظاهر شبیه انگشترى و طرح آن تقریبا مکعب غیر منتظم مى‏باشد. با این همه اطاقى که در وسط مسجد الحرام واقع است و دور آن طواف مى‏کنند بشکل کعب (مکعب) است.»[۱]

این ساختمان اولین بنایی است که برای عبادت ایجاد شده است: « از ابن شهرآشوب، از امیر المؤمنین ع روایت شده که در معناى آیه‏” إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ …” به مردى که پرسید: آیا راستى کعبه اولین بیت است؟ فرمود:” نه، قبل از کعبه خانه‏هایى دیگر نیز بوده، لیکن کعبه اولین خانه مبارکى است که براى مردم بنا نهاده شد. خانه‏اى که در آن هدایت و رحمت و برکت است و اولین کسى که آن را بنا نهاد ابراهیم بود، و بعد از او قومى از عرب جرهم آن را بنا کردند، و باز گذشت روزگار آن را ویران کرد، عمالقه براى بار سوم بنایش کردند، و براى نوبت چهارم، قریش آن را تجدید بنا نمودند”. »[۲]

علامه طباطبایی درباره دلیل مادی بنای کعبه به شکل چهار گوش می فرمایند: «کعبه تقریبا ساختمانى به صورت مربع بنا شده که هر ضلع آن به سمت یکى از جهات چهارگانه: شمال، جنوب، مشرق و مغرب بوده و بدین جهت اینطور بنا شده که بادها هر قدر هم که شدید باشد، بارسیدن به آن شکسته شود و نتواند آن را خراب کند.»[۳]

البته باید در نظر داشت که این دلیل مادی، می تواند همراه با دلایل معنوی و نشان دهنده باطنی عمیق تر باشد، چنانکه سعی بین صفا و مروه، با چهار وقوف بر صفا و چهار وقوف بر مروه است. اگر چه سعی بین این دو، هفت مرتبه است.[۴] همچنان که فرشتگان کمک کننده به حضرت ابراهیم (ع) در بنای کعبه، چهار تن بودند: خداوند، چهار فرشته را نیز به یارى آنان فرستاد. فرشتگان سنگها را به دست حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل على نبینا و آله و علیهما السلام مى‏دادند … و حضرت ابراهیم و اسماعیل على نبینا و آله و علیهما السلام سنگها را روى هم قرار مى‏دادند.[۵]

در روایاتی نیز چهار گوشه کعبه، به تسبیحات اربعه مرتبط شده است: «امام صادق(علیه السلام) فرمود: « کعبه چهارگوش است چون محاذى بیت المعمور است. بیت المعمور چهارگوش است، چون محاذى عرش است. عرش چهارگوش است چون کلماتى که دین اسلام بر آن استوار است چهار است: ۱ـ سبحان الله ۲ـ الحمد لله ۳ـ لا إله إلاّ الله ۴ـ الله اکبر.»[۶]

روایت شده که چند تن از یهود خدمت رسول خدا (ص) آمدند و گفتند اى محمد توئى که معتقدى رسول خدائى و آنى که باو وحى شود چنانچه بموسى بن عمران پیغمبر؟ ساعتى خاموش شد و فرمود آرى من سید اولاد آدمم و بخود نبالم من خاتم پیغمبرانم و امام متقیان و و رسول پروردگار عالمیان، گفتند بسوى چه کسانى عرب یا عجم یا بسوى ما یهود؟ خدا این آیه را فرستاد[اعراف/۱۵۸] بگو اى محمد من رسول خدایم بشما همه، اعلم آنها گفت اى محمد من ده کلمه از تو میپرسم که خدا هنگام مناجات در بقعه مبارک بموسى بن عمران عطا کرده و آنها را جز پیغمبر مرسل یا فرشته مقرب نمیداند، پیغمبر فرمود بپرس از من. گفت: ۱- بمن خبر ده از کلماتى که خدا براى ابراهیم برگزید چون خانه کعبه را ساخت؟ آنها سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا اله الا اللَّه و اللَّه اکبر بودند. براى چه خانه کعبه را چهار گوش ساخت؟ براى همین چهار کلمه.[۷]

[۱]. فرهنگ علم کلام، ص: ۱۹۰.
[۲]. ترجمه تفسیر المیزان، ج‏۳، ص: ۵۵۱.
[۳]. ترجمه تفسیر المیزان، ج‏۳، ص: ۵۵۵.
[۴]. رک : من لا یحضره الفقیه، ج‏۲، ص: ۵۳۷.
[۵]. من لا یحضره الفقیه، ج‏۲، ص: ۲۳۳.
[۶]. من لا یحضره الفقیه،شیخ صدوق‏، ج‏۲، ص ۱۹۱.
[۷]. أمالی الصدوق، ص: ۱۸۸.