هر که در این بزم مقربتر است، جام بلا بیشترش می دهند

به گزارش پیک هشترود به نقل از مرکز ملی  پاسخ گویی به سوالات دینی ، یکی از مسائل کلیدی در فهم معارف قرآن کریم این است که آیات قرآن کریم به صورت ترتیب موضوعی بیان نشده است تا همه قیود و شرایط یک مسئله یک جا بیان شده باشد. بلکه آیات و معارف قرآن به طور پراکنده و در سوره های مختلف بیان شده است و از آنجا که آیات قرآن کریم دارای گزاره های عام و خاص و مطلق و مقید و ناسخ و منسوخ و .. می باشد. لذا به طور مستقل نمی توانیم درباره آیات قرآن اظهار نظر کنیم و نمی توانیم نسبت به مسائل عام و مطلقی که در قرآن بیان شده اظهار نظر بدوی داشته باشیم؛ بلکه باید با قراردادن هر یک از آیات قرآن در کنار آیاتی که از لحاظ موضوع و مسئله با هم مشترک هستند و همچنین توجه به روایات معصومین (ع) معارفی که قرآن کریم در صدد بیان آن است را استنباط کنیم.
درباره آیه مذکور هم نباید از این نکته غافل باشیم یعنی اگرچه در این آیه خداوند متعال به صورت عام می فرماید:« وَ ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصیبَهٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدیکُمْ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثیر»(۱)
«آنچه از مصائب و ناملایمات به شما رسد به خاطر اعمالی است که خود انجام داده‏ اید.»
اما واضح و روشن است که معصومین (ع) از این حکم استثناء هستند. زیرا معصوم مرتکب معصیت نمی شود تا مصیبت وی به سبب فعل خودش باشد. بلکه مصائبی که برای معصومین (ع) رخ می دهد جنبه امتحانی داشته و برای ارتقاء رتبه آنها است. چنانکه خداوند متعال درباره حضرت ابراهیم (ع) می فرماید:« وَ إِذِ ابْتَلی‏ إِبْراهیمَ رَبُّهُ بِکَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّی جاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِماماً»(۲)
«و [به یاد آر] هنگامی که ابراهیم را پروردگارش به اموری بیازمود، پس او همه را به نحو کامل انجام داد پروردگارش گفت: همانا من تو را برای مردم امام و پیشوا کردم.»
چنانکه مفسران نوشته اند مقصود از «کلمات» در این آیه یک سلسله وظائف سنگین و مشکل بوده که خدا بر دوش ابراهیم گذارده بود، و این پیامبر مخلص همه آنها را به عالیترین وجه انجام داد، این دستورات عبارت بودند از:
بردن فرزند به قربانگاه و آمادگی جدی برای قربانی او به فرمان خدا، بردن زن و فرزند و گذاشتن آنها در سرزمین خشک و بی آب و گیاه مکه در جایی که حتی یک نفر سکونت نداشت، قیام در برابر بت پرستان بابل و شکستن بتها و دفاع بسیار شجاعانه در آن محاکمه تاریخی و قرار گرفتن در دل آتش، و حفظ خونسردی کامل و ایمان در تمام این مراحل! مهاجرت از سرزمین بت پرستان و پشت پا زدن به زندگی خود و ورود در سرزمینهای دور دست برای ادای رسالت خویش، و …(۳)
مسلم است که تحمل همه این مشکلات به سبب مجازات الهی و ارتکاب گناه از سوی حضرت ابراهیم نبوده، بلکه جنبه امتحانی داشته است.
درباره شهادت امام حسین (ع) و مصائبی که برای حضرت رخ داد  نیز همین نکته وجود دارد و نمی توان مصائب حضرت را نشأت گرفته از گناهان خود حضرت و مجازات وی دانست زیرا امام حسین (ع) معصوم است و معصوم گناه نمی کند تا مصائب وی به سبب گناهانش باشد بلکه مصائب ایشان جنبه امتحانی داشته و لذا می بینیم هنگامی که در مجلس شام، یزید خطاب به امام علی بن الحسین (ع)  گفت: یا علی! «ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِیبَهٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ» (۴) این آیه را خواند تا اشاره کند که حوادث کربلا نتیجه اعمال خود شما بود.
ولی امام علی بن الحسین (ع) فورا در پاسخ فرمود:
کلا! ما هذه فینا نزلت، انما نزل فینا «ما أَصابَ مِنْ مُصِیبَهٍ فِی الْأَرْضِ وَ لا فِی أَنْفُسِکُمْ إِلَّا فِی کِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها إِنَّ ذلِکَ عَلَی اللَّهِ یَسِیرٌ لِکَیْلا تَأْسَوْا عَلی‏ ما فاتَکُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاکُمْ» (۵) فنحن الذین لا ناسی علی ما فاتنا من امر الدنیا، و لا نفرح بما اوتینا »(۶)
« چنین نیست، این آیه در مورد ما نازل نشده، آنچه در باره ما نازل شده آیه دیگری است که می‏گوید: «هر مصیبتی در زمین یا در جسم و جان شما روی دهد پیش از آفرینش شما در کتاب (لوح محفوظ) بوده، و آگاهی بر این امر بر خداوند آسان است، این برای آن است که شما به خاطر آنچه از دست می‏ دهید غمگین نشوید، و به خاطر آنچه در دست دارید زیاد خوشحال نباشید»
یعنی هدف از این مصائب عدم دلبستگی شما به مواهب زودگذر دنیا است و یک نوع تربیت و آزمون برای شما است.
سپس امام افزود: «ما کسانی هستیم که هرگز به خاطر آنچه از دست داده‏ایم غمگین نخواهیم شد، و به خاطر آنچه در دست داریم خوشحال نیستیم.»
این سخن را با حدیث دیگری از امام صادق (ع) تکمیل می کنیم: هنگامی که از حضرت تفسیر آیه ۳۰ سوره شوری را خواستند فرمود: می‏دانید علی (ع) و اهل بیتش بعد از او گرفتار مصائبی شدند، آیا به خاطر اعمالشان بود؟! در حالی که آنها اهل بیت طهارتند، و معصوم از گناه، سپس افزود: « إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (ص) کَانَ یَتُوبُ إِلَی اللَّهِ وَ یَسْتَغْفِرُهُ فِی کُلِّ یَوْمٍ وَ لَیْلَهٍ مِائَهَ مَرَّهٍ مِنْ غَیْرِ ذَنْبٍ إِنَّ اللَّهَ یَخُصُّ أَوْلِیَاءَهُ بِالْمَصَائِبِ لِیَأْجُرَهُمْ عَلَیْهَا مِنْ غَیْرِ ذَنْبٍ »(۷)
«رسول خدا (ص) پیوسته توبه می‏کرد و در هر شبانه روز صد بار استغفار می‏نمود، بی‏آنکه گناهی مرتکب شده باشد، خداوند برای اولیاء و دوستانش مصائبی قرار می‏دهد تا به خاطر صبر در برابر آن از او پاداش گیرند بی‏آنکه گناهی مرتکب شده باشند.»