شهیدی که امام حسین(علیه السلام) خبر شهادتش را به او داد

مفهوم شهید درمثنوی ومعنوی:
دفتر اول
گفتن پیغامبر – علیه السلام – به گوش رکابدار امیرالمومنین – کرم الله وجهه – کی کشتن علی بر دست او خواهد بودن…
این حکایت در آغاز از زاویه دید اول شخص نقل می شود و امیرالمومنین علی(ع) راوی آن است؛ رسول خدا(ص) از طریق وحی الهی، مرا آگاه کرد که سرانجام، قتل من به دست رکابدارم، ابن ملجم، است و در گوش او گفت؛ «روزی فرا می رسد که تو علی(ع) را می کشی.» ابن ملجم از آن روز پیوسته می گوید؛ «مرا بکش،»، اما من چنین پاسخ می دهم که وقتی سرنوشتم این است که به دست تو کشته شوم، چگونه در برابر قضای حق، تدبیر و چاره یی بیندیشم؟» او در برابرم به زمین می افتد؛ «کریما، به خاطر خدا مرا دو نیم کن تا این فرجام بد برایم پیش نیاید؛ تو جان منی، اگر تو را بکشم، جان من برای جان جانم دوزخی می شود.»
– برو که جف القلم بما هو کائن۲، قلم تقدیر، سرنوشت ها را مقدر کرده است و از آن قلم بسیاری از قدرت ها سرنگون می شوند. من از تو هیچ کینه یی در دل ندارم، زیرا ابزار حق تعالی هستی، چگونه ابزار حق را سرزنش کنیم؟،از این پس حکایت از زاویه دید سوم شخص نقل می شود و راوی خود مولوی است. ابن ملجم پرسید؛ «اگر چنین است، پس چرا قاتل باید قصاص شود؟» علی(ع) فرمود؛ «قصاص هم از جانب حق تعالی است و این رازی است نهان که هر کس نمی تواند آن را درک نماید. اگر حضرت حق، حکم سابق را با حکم لاحق، لغو کند، از آن اقسام باغ های اسرار و حقایق را به وجود می آورد. او در قهر و لطف یگانه و مالک تدبیر تمام قلمروهای وجود است.»
آنگاه راوی با ذکر مثال هایی از جمله اینکه؛ اگر باغبان شاخه های بی فایده درختی را قطع می کند، برای آن است که درخت رشد کند و بارور شود، اگر او علف های هرز را می کند، برای آن است که باغ و میوه هایش سبز و خرم شوند و… به این نتیجه می رسد که اگر حق تعالی وسیله و سببی را از میان برمی دارد، بهتر از آن را جایگزینش می کند چرا که آفرینش بر مبنای تکامل حقیقی بنیان نهاده شده است.مولانا کمال ها را نهفته در درون نقص ها می داند، چنان که شهیدان نیز با کشته شدن و فنای ظاهری به بقای جاودانی می رسند. آنگاه که شهدا در راه حق جان شان را از دست دادند، روزی خور بارگاه الهی می شوند و به عطایی که خدا به آنها داده شادمانند؛ «بس زیادت ها، درون نقص هاست/مر شهیدان را ، حیات اندر فناست/چون بریده گشت حلق رزق خوار/ یرزقون فرحین شد گوار»۳
اگر گلوی انسانی در راه حق بریده شود، به مرتبه ای بسیار والا دست می یابد. برای چنین کسی گلوی سومی پدید می آید و غذای او شراب حق و انوار ربانی است، گلوی بریده ای از شراب حق می نوشد که از این جهان فانی، رسته و در اثبات وجود حق ، فانی شده باشد؛ «حلق حیوان چو بریده شد به عدل/ حلق انسان رست و افزون گشت فضل/ حلق انسان چون ببرد، هین ببین/ تا چه زاید؟ کن قیاس آن به این/ حلق ثالث زاید و، تیمار او/ شربت حق باشد و انوار او/حلق ببریده خورد شربت، ولی / حلق از لارسته مرده در بلی »۴٫
آنگاه مولانا به دون همتان کوته دست نهیب می زند که تا کی می خواهید حیات جان تان را به نان و طعام محدود کنید؟ اگر می بینید که مانند درخت بید ، میوه و ثمره ندارید، به این جهت است که به خاطر نان سپید و مسائل پست دنیوی آبرویتان را برده اید؛ «بس کن ای دون همت کوته بنان/تا کیت باشد حیات جان به نان؟/زان ندارد میوه ای، مانند بید/ کاب رو بردی پی نان سپید».